Náttúrustofur: lykilstofnanir skornar niður

Náttúrustofur víðsvegar um landið gegna lykilhlutverki í rannsóknum, vöktun, fræðslu og ráðgjöf um íslenska náttúru, auk þess að vera árangursrík byggðaaðgerð sem skapar störf fyrir háskólamenntað fólk á landsbyggðinni. Þrátt fyrir það hefur grunnframlag ríkisins til náttúrustofa lækkað verulega milli ára og er enn um þriðjungi lægra en það var fyrir efnahagshrunið 2008 (sjá graf).

Ósamræmi er milli þessarar ákvörðunar og nýútgefna stefnu stjórnvalda um líffræðilega fjölbreytni til ársins 2030 (Líffræðileg fjölbreytni- Stefna og markmið til ársins 2030). Þar er lögð rík áhersla á að efla rannsóknir, vöktun, fræðslu og ráðgjöf og náttúrustofur eru sérstaklega nefndar meðal mikilvægustu fagstofnana landsins á þessu sviði, ásamt stórum ríkisstofnunum og háskólum. Í stefnunni er jafnframt kveðið á um að styrkja og samræma verkefni náttúrustofa til stuðnings sveitarfélögum og auka hlutverk þeirra í þágu markmiða Íslands um náttúruvernd og sjálfbæra nýtingu. Þessu til viðbótar má nefna að samkvæmt niðurstöðum starfshóps umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins, sem starfaði á árinu 2024 og fór yfir starfsemi náttúrustofa, er almenn ánægja með þær jafnt í héraði og á landsvísu. Orðin eru skýr en aðgerðirnar segja annað.

Telji stjórnvöld náttúrustofur raunverulega mikilvægar, eins og þeirra eigin stefna segir til um, ætti það að endurspeglast í fjármögnun þeirra. Ef markmið stjórnvalda um vernd líffræðilegrar fjölbreytni, byggðajafnvægi og eflingu þekkingarsamfélagsins eiga að ná fram að ganga, þarf það að endurspeglast í stöðugri og raunhæfri fjármögnun þeirra fagstofnana sem bera hitann og þungann af þeirri vinnu.

Fyrir hönd forstöðumanna Náttúrustofa um allt land vekur Hulda Birna Albertsdóttir, forstöðumaður Náttúrustofu Vestfjarða og stjórnarformaður samtaka náttúrustofa athygli á stöðu náttúrustofa í fjárlögum 2026 og áhrif verulegs niðurskurðar á starfsemi þeirra.

Grein um málið á Vísi má lesa hér.