Ný stjórn Náttúrustofu Vestfjarða
Ársfundur Náttúrustofu Vestfjarða var haldinn síðasliðinn miðvikudag, 30. September þar sem aðildarfélög stofunnar komu saman, ásamt starfsfólki og Vestfjarðastofu. Starf og hlutverk náttúrustofa var kynnt og farið yfir ársreikninga og ársskýrslu 2025 og helstu verkefni á árinu 2026. Farið yfir störf samtaka náttúrustofa (SNS) ásamt kynningu á stöðu Náttúrustofu Vestfjarða og stjórn þess síðan stofan var stofnuð.
Stjórnarskipti fóru fram á fundinum en Smári Haraldsson, fráfarandi formaður og Cathreine P. Chambers gáfu ekki kost á sér í áframhaldandi stjórnarsetu. Smári hefur verið formaður stjórnar Náttúrustofu Vestfjarða síðan 2017. Smári sat einnig í stjórn NAVE frá upphafi til ársins 2007. Catherine hefur setið í stjórninni síðan 2022. Við þökkum þeim innilega fyrir þeirra framlag til Náttúrustofunnar og óskum þeim velfarnaðar. Í varastjórn voru Matthías Lýðsson (f.h) Strandabyggðar (varaformaður), Guðrún Anna Finnbogadóttir (f.h.) Vesturbyggðar og Bragi Thoroddsen (f.h.) Súðavíkurhrepps. Þau gáfu ekki kost á sér til áframhaldandi setu og þökkum við þeim fyrir þeirra framlag.
Fráfarandi stjórn ásamt forstöðumanni: Lilja Magnúsdóttir (t.v.), Smári Haraldsson, Hulda Birna Albertsdóttir og Catherine P. Chambers.
Lilja Magnússdóttir var kosinn nýr formaður stjórnar, en hún hefur setið í stjórn stofunnar síðan 2022, svo hún þekkir starfið og er ánægulegt að hún hafi gefið kost á sér til þess. Auk hennar var Hlynur Reynisson (f.h.) Ísafjarðarbæjar og Þorbergur Haraldsson (f.h.) Bolungarvíkurkaupstaðar kosnir sem aðalmenn. Nýjir varamenn í stjórn eru Jón Örn Haraldsson (f.h) Strandabyggðar, Þorkatla Soffía Ólafsdóttir (f.h) Vesturbyggðar og Elísabet Margrét Jónasdóttir (f.h.) Súðavíkurhrepps.
Ný stjórn Náttúrustofunnar ásamt forstöðumanni: Þorbergur Haraldsson (t.v), Lilja Magnúsdóttir (nýr formaður), Hulda Birna Albertsdóttir, Hlynur Reynisson og Elísabet Margrét Jónasdóttir.
Read MoreÁrsskýrsla 2025
Ársskýrsla 2025 er komin út og má sjá þar að starfsárið var, að venju, stútfullt af fjölbreyttum og skemmtilegum verkefnum. Farið var víða um land í úttektir og rannsóknir á gróðri, vistgerðum, fuglalífi, ferskvatns lífi og botndýralífi, auk fjölda fornleifaúttekta. Ársskýrsluna má nálgast hér.
Fyrstu vorboðarnir komnir til Vestfjarða
Vorboðarnir eru farnir að láta sjá sig á Vestfjörðum, þar sem heiðlóa, grágæs og heiðagæs hafa nú verið staðfestar á svæðinu. Einnig hafa skógarþröstur og hettumáfur sést, sem undirstrikar að vorið er sannarlega á næsta leiti.
Heiðlóa (Pluvialis apricana) sást við Hólmavík og Barðaströnd 7. apríl og markar það formlega upphaf vorfuglakomunnar í landshlutanum. Heiðlóan er einn þekktasti vorboði landsins og vekur jafnan athygli þegar hún snýr aftur eftir veturinn.
Á sumrin einkennist heiðlóan af svartri bringu og skýrri hvítri rönd, en á haustin hverfa þessi einkenni og fuglinn verður ljósbún drappaður á lit sem líkist meira ungfugli. Vetrarheimkynni lóunnar eru í Vestur-Evrópu, aðallega á Írlandi, en einnig í Frakklandi, á Spáni og í Portúgal, þar sem hún dvelur við strendur og árósa (Fuglavefurinn, e.d.).
Einnig hafa hópar gæsa verið áberandi síðustu vikur. Um 200 grágæsir (Anser anser) sáust á svæðinu milli Önundarfjarðar og Dýrafjarðar, og um 25 heiðagæsir (Anser brachyrhynchus) við Höfða í Dýrafirði.
Grágæs og heiðagæs skipta að mestu með sér búsvæðum hér á landi; heiðagæsin heldur sig fremur á hálendinu en grágæsin á láglendi. Á síðari árum hefur þó orðið vart við að heiðagæsin færist í auknum mæli inn á svæði grágæsarinnar. Báðar tegundirnar hafa vetursetu á Bretlandseyjum, aðallega í Skotlandi og Norður- Englandi (Fuglavefurinn, e.d.).
Ábendingar frá íbúum vel þegnar
Ábendingar frá íbúum um fuglaskoðanir, sem og ljósmyndir af farfuglum og flækingum á svæðinu eru afar verðmætar og hjálpa til við að fylgjast með komu farfugla og breytingum í fuglalífi Vestfjarða. Slíkar upplýsingar nýtast við vöktun og auka þekkingu á náttúru svæðisins.
Slíkar ábendingar sendist til nave@nave.is
Read MoreNáttúrustofur: lykilstofnanir skornar niður
Náttúrustofur víðsvegar um landið gegna lykilhlutverki í rannsóknum, vöktun, fræðslu og ráðgjöf um íslenska náttúru, auk þess að vera árangursrík byggðaaðgerð sem skapar störf fyrir háskólamenntað fólk á landsbyggðinni. Þrátt fyrir það hefur grunnframlag ríkisins til náttúrustofa lækkað verulega milli ára og er enn um þriðjungi lægra en það var fyrir efnahagshrunið 2008 (sjá graf).
Ósamræmi er milli þessarar ákvörðunar og nýútgefna stefnu stjórnvalda um líffræðilega fjölbreytni til ársins 2030 (Líffræðileg fjölbreytni- Stefna og markmið til ársins 2030). Þar er lögð rík áhersla á að efla rannsóknir, vöktun, fræðslu og ráðgjöf og náttúrustofur eru sérstaklega nefndar meðal mikilvægustu fagstofnana landsins á þessu sviði, ásamt stórum ríkisstofnunum og háskólum. Í stefnunni er jafnframt kveðið á um að styrkja og samræma verkefni náttúrustofa til stuðnings sveitarfélögum og auka hlutverk þeirra í þágu markmiða Íslands um náttúruvernd og sjálfbæra nýtingu. Þessu til viðbótar má nefna að samkvæmt niðurstöðum starfshóps umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins, sem starfaði á árinu 2024 og fór yfir starfsemi náttúrustofa, er almenn ánægja með þær jafnt í héraði og á landsvísu. Orðin eru skýr en aðgerðirnar segja annað.
Telji stjórnvöld náttúrustofur raunverulega mikilvægar, eins og þeirra eigin stefna segir til um, ætti það að endurspeglast í fjármögnun þeirra. Ef markmið stjórnvalda um vernd líffræðilegrar fjölbreytni, byggðajafnvægi og eflingu þekkingarsamfélagsins eiga að ná fram að ganga, þarf það að endurspeglast í stöðugri og raunhæfri fjármögnun þeirra fagstofnana sem bera hitann og þungann af þeirri vinnu.
Fyrir hönd forstöðumanna Náttúrustofa um allt land vekur Hulda Birna Albertsdóttir, forstöðumaður Náttúrustofu Vestfjarða og stjórnarformaður samtaka náttúrustofa athygli á stöðu náttúrustofa í fjárlögum 2026 og áhrif verulegs niðurskurðar á starfsemi þeirra.
Grein um málið á Vísi má lesa hér.
Náttúrustofan fær verðlaun fyrir kennslu í vettvangsskóla
Á dögunum var haldin verðlaunahátiðin Career impact award 2025 í Bradford Háskóla í Englandi. Fornleifadeild Náttúrustofu Vestfjarða var tilnefnd til verðlauna ásamt 4 öðrum stofnunum. Verðlaunin komu svo í hlut Náttúrustofu Vestfjarða. Verðlaunin hlýtur fornleifadeild fyrir framúrskarandi kennslu í vettvangsskóla sem hefur verið starfræktur í tengslum við fornleifa rannsóknina Arnarfjörður á miðöldum á Auðkúlu og Hrafnseyri undanfarin ár. Þetta er mikil viðurkenning fyrir fornleifadeildina sem lagt hefur mikla áherslu að bjóða upp á vandaða og góða kennslu fyrir nemendur Bradford háskóla.
Herfugl sást á Ströndum
Herfugl (Upupa epops) sást á Stöndum á milli Krossness og Fells í gær, 22. september. Herfugl er sjaldséður flækingsfugl og sást nú í fornleifaúttekt á svæðinu. Síðast er vitað til að hafi sést til Herfugls á Íslandi í apríl (sjá frétt MBL).
A Hoopoe (Upupa epops) was seen on the shores between Krossnes and Fell yesterday, September 22. The hoopoe is a rare vagrant in Iceland and was spotted during an archaeological survey in the area. The last recorded sighting of a hoopoe in Iceland was in April (see news report in MBL).
Ársskýrsla Náttúrustofu Vestfjarða 2024
Ársskýrsla Náttúrustofu Vestfjarða 2024 er komin út og má finna hana hér.
Vöktun sjávarlúsa á villtum laxfiskum á Vestfjörðum 2024 / Wild Salmonid Sea Lice Monitoring in the Icelandic Westfjords 2024
Íslenska:
Laxeldisiðnaður, bæði á Íslandi og á alþjóðavísu, stendur frammi fyrir víðfemum áskorunum vegna fjölda sjávarlúsa smita sem hafa skaðleg áhrif á velferð og heilsu bæði eldislaxa og villtra laxfiska. Þessi rannsókn kannaði sjávarlúsasmit á villtum laxfiski á Vestfjörðum en fylgst var sérstaklega með áhrifum hitastigs á magn lúsa og fylgni milli lúsafjölda á villtum fiski og eldisfiski. Alls voru skráðar 4.722 lýs á 174 fiskum og sjávarlýs fundust á um 70% þeirra fiska. Meðal ungviðis og fullorðinna lúsa reyndust 98% þeirra vera laxalýs (Lepeophtheirus salmonis) en aðeins tvær fiskilýs (Caligus elongatus) greindust.
Rannsóknin leiddi í ljós töluverðan breytileika í magni sjávarlúsa eftir mánuðum og sýnatökustöðum. Niðurstöður benda til þess að vatnshiti sé sterkur drifkraftur fyrir magn sjávarlúsa á villtum laxfiskum, þar sem fylgni er á milli hærra hitastigs og aukins fjölda smita. Gögnin sýndu enn fremur sterka fylgni á milli lúsamagns á villtum fiski og magns fullorðinna kvenkyns laxalúsa í nærliggjandi fiskeldisstöðvum. Marktækt fleiri smittilvik fundust í villtum fiski frá svæðum þar sem hátt magn fiskilúsa fannst í fiskeldisstöðvum, sérstaklega þegar heimkynni þeirra voru nálægt netakvíum.
Niðurstöður okkar undirstrika aukna þörf á betri stjórnunaraðferðum sem draga geta úr áhrifum laxalúsar á villtan fisk, þar á meðal strangari reglur um magn lúsa í eldisstöðvum, bætt eftirlitskerfi og þróun nýrra eftirlitsaðferða. Þess háttar aðgerðir eru nauðsynlegar ef vernda á heilsu bæði villtra fiska og eldisfiska en lágmarka um leið vistfræðilega áhættu af lúsasmiti.
Lesa hér: [NV nr. 2-25a] Vöktun sjávarlúsa á villtum laxfiskum á Vestfjörðum 2024 – Íslenska
English:
The Icelandic and international salmon farming industry is currently grappling with significant challenges posed by high sea lice infestations, which adversely affect the welfare and health of both farmed and wild salmonids. This study investigated sea lice infestation levels on wild salmonids in the Icelandic Westfjords, focusing on the impact of temperature on lice abundance and the correlation between lice levels on wild and farmed fish. A total of 4,722 lice were recorded on 174 fish, with approximately 70% of the captured fish carrying sea lice. Among the preadult and adult lice, 98% were salmon lice (Lepeophtheirus salmonis), with only two identified as fish lice (Caligus elongatus).
The study revealed considerable variation in sea lice abundance across different months and sampling sites. Model results suggested that water temperature is a strong driver of sea lice abundance on wild salmonids, with higher temperatures correlating with increased infestation levels. The data further highlighted a strong correlation between lice loads on wild fish and the abundance of adult female salmon lice on nearby fish farms. Wild fish in areas with high lice densities on farms exhibited significantly higher infestations, particularly when their habitats were located near net pens.
Our findings emphasize the need for enhanced management strategies to mitigate the impact of salmon lice on wild fish, including stricter regulations on lice levels on farms, improved monitoring systems, and the development of innovative control measures. These measures are essential for safeguarding the health of both wild and farmed fish populations while minimizing the ecological risks of lice transmission.
The report can be read here: [NV nr. 2-25b] Wild Salmonid Sea Lice Monitoring in the Icelandic Westfjords 2024 – English
Read MoreKóngasvarmi á Flateyri
Nemendur Grunnskóla Önundarfjarðar fundu kóngasvarma (Agrius convolvuli) á skólalóðinni þann 9. september síðastliðinn. Fiðrildið var enn lifandi og gerðu krakkarnir allt sem þau gátu til að halda því á lífi. Ekki er skrítið að það hafi ekki tekist til lengdar því eftir að fiðrildi kóngasvarma skríða úr púpu lifa þau einungis í 10-30 daga og hluta þess tíma hafði fiðrildið notað til að ferðast til Flateyrar. Krakkarnir gáfu Náttúrustofunni fiðrildið og fór Cristian til að taka við því. Með í för var hluti skordýrasafns stofunnar sem kóngasvarmanum verður bætt í. Aðrir krakkar munu því geta skoðað hann í framtíðinni þegar þeir koma í skólaheimsókn. Fiðrildið er stórt en vænghaf tegundarinnar verður allt að 12 cm og því gaman að bera það saman við íslensku fiðrildin.
Venjulega berast til landsins 1-2 kóngasvarmar á ári en árið 1995 var þó metár þegar 15 fundust. Þrátt fyrir að þeir hafi fundist í öllum landshlutum hafa langflestir sést á sunnanverðu landinu (Erling Ólafsson og Hálfdán Björnsson 1997). Árið 2013 bárust Náttúrustofunni 2 kóngasvarmar sem fundust á Þingeyri en síðan þá höfum við ekki frétt af neinum á Vestfjörðum fyrr en nú.
Upplýsingar um komur kóngasvarma fengnar úr
Erling Ólafsson & Hálfdán Björnsson 1997. Fiðrildi á Íslandi 1995. Fjölrit Náttúrufræðistofnunar 32. 136 bls.
